ආනන්ද මහ රහතන් වහන්සේ ……2
බුදු රජාණන් වහන්සේගේ කීර්තිය දඹදිව් තලය පුරා පැතිර යාමත් සමගම උන්වහන්සේ හමුවට නොයෙක් තරාතිරම් වල ජනයා පැමිණියහ. සමහරු රාජකීය අමුත්තෝ වූහ. සමහරු සම්භාවනීය මැති ඇමතිවරු වූහ. සමහරු බුදුරජාණන් වහන්සේ තර්කයෙන් පරදවනු රිසියෙන් මානයෙන් හිස උදුම්මා ගත් බමුණෝ වූහ. සාමාන්ය මහා ජනයාද ඒ අතර වූහ. තමන්ට විසඳා ගත නොහැකි ප්රශ්න රැගෙන සමහරු පැමිණියහ. යම්කිසි සන්ධි ස්ථානයකට පැමිණ, කොයි අතට ගියහොත් හරිදැයි නොදැන පැමිණියවුන් අතර රජවරුද වූහ. සමහර අමුත්තෝ පිටරටවල සිට බොහෝ දුරු කතර ගෙවා ගෙන පැමිණියහ. බුදු රජාණන් වහන්සේ ඒ සියල්ලන්ටම එක සේ සැලකුවද, හුදකලාව ප්රියකල සේක. තතු මෙසේ වූ කල වැල නොකැඩී පැමිණෙන ජනයා පාලනය කිරීම අවශ්ය බව උන්වහන්සේට වැටහුණි. පැමිණෙන අමුත්තන්ගේ තරාතිරමට, ඔවුන්ගේ උසස් සමාජ තත්වයට නොව, ඔවුන් පැමිණෙන ආකාරයට ඔවුන්ට සැලකුම් ලැබුණි. මේ කටයුතු උදෙසා උපස්ථායකයෙක් අවශ්ය බව බුදුරජාණන් වහන්සේට වැටහුණි. බුදු රජාණන් වහන්සේ හමුවට පැමිණෙන ජනයා පිලිගෙන ඔවුන් හැසිරවීමටත්, වෙනත් ප්රදේශ වල සංචාරය කරන විට බුදු රජාණන් වහන්සේ කැටුව යාමටත් උපස්ථායකයෙක් අවශ්ය විය. බුද්ධත්වයට පත්වී ගත වූ ප්රථම වසර විස්ස තුල නාගසමාල, නාගිත, උපවන, චුන්ද, සමනුද්දේස, සාගත, රාධ සහ මේඝීය යන තෙරණුවෝ එක් එක් අවස්ථාවල බුදු රජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ බව බෞද්ධ ඉතිහාසයේ
සඳහන්ය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පාත්රයත් සිවුරුත් රැගෙන යාම උපස්ථායකගේ වගකීමකි. ඉහත සඳහන් තෙරණුවන්
කිසි කෙනෙක් බුදු රජාණන් වහන්සේ තෘප්තිමත් වන පරිද්දෙන් උපස්ථායක තනතුර ඉටු නොකළහ. වරක් නාගසමාල තෙරණුවන් උපස්ථායක තනතුර හොබවන අවදියෙහි, ගම් නියම් ගම් වල සැරිසරණ බුදු රජාණන් වහන්සේ එක්තරා හන්දියකට සම්ප්රාප්ත වූ සේක. උන්වහන්සේට අභිමත වූ පරිද්දෙන් එක් පාරකින් යාමට අකැමැති වූ නාගසමාල තෙරණුවන් බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පාත්රය හා සිවුරු මහ මග දමා බුදු රදුන් තනිකොට වෙන මගකින් ගිය බව බුද්ධ චරිතයෙහි සඳහන් වෙයි. මෙසේ අර්බුද පැනගින විට බුදු රජාණන් වහන්සේ, ශ්රාවක සංඝයා රැස් කරවා,ඒ ගැන සංඝයා වහන්සේලා සමග සාකච්ඡා කල සේක. සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ එක්වරම නැගී සිටි සේක.. 'ස්වාමීනි මම ඔබ වහන්සේගේ උපස්ථායක වෙමැයි' එකහෙලාම ප්රකාශ කල සේක. "සාරිපුත්තය ඔබ මගේ උපස්ථායක නොවූයේ නම් මැනැවි.. ඔබ යම් තැනක සිටීම මා සිටීම වැනිය. ඒ නිසා ඔබ ඒ ධුරය භාර නොගත මැනැවි.." යයි බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාල සේක. ඊළඟට මොගල්ලාන තෙරුන් නැගී සිටි සේක. බුදු රජාණන් වහන්සේ ඒ තෙරුන්ද ප්රතික්ෂේප
කල සේක. මේ අන්දමට අසූවක් පමණ වූ තෙරුන් වහන්සේලා බුදු හිමි විසින් ප්රතික්ෂේප කරන ලදී. ආනන්ද හිමියන් නිශ්ශබ්දව සිටින කල අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද කුමන කරුණක් නිසාදැයි අසන්නට වූහ. ආනන්ද හිමි " බුදු රජාණන් වහන්සේ මා ගැන හොඳින් දන්නා සේක. උන්වහන්සේ මට කැමති නම් මා උපස්ථායක තනතුරට පත් කරනු ඇත..." යයි පැවසීය.
තවද, ආනන්ද හිමි කැමති කරුණු හතරක් හා අකැමැති කරුණු හතරක් ඇති බවත් බුදු හිමියන් ඒ කරුණු අට පිලිගනියි නම් උන්වහන්සේ උප්ස්ථායක තනතුර පිලිගන්නා බවත් ආනන්ද හිමි ප්රකාශ කල සේක. එසේ නම් ඔබ අකැමැති කරුණු ප්රකාශ කල මැනැවයි බුදු හිමි වදාලහ. එවිට මේ කරුණු හතර ආනන්ද හිමියන් ප්රකාශ කලහ.
1. ඔබ වහන්සේට ලැබෙන වටිනා සිවුරු මට නොදිය යුතුය.
2. ඔබ වහන්සේට ලැබෙන ප්රනීත ආහාර මට නොදිය යුතුය.
3. ඔබ වහන්සේගේ ගඳකුටිය තුල මට වාසය කිරීමට නොසැලැස්විය යුතුය.
4. දානයකට ඔබ වහන්සේට ආරාධනාවක් ලැබුණ විට මා කැඳවා නොයා යුතුය.
ඒ කරුණු හතරට එකඟ වූ බුදු රජාණන් වහන්සේ කැමැති කරුණු හතර විමසා සිටි සේක.
5. ආනන්ද තෙරණුවන් විසින් බුදු හිමි වෙනුවෙන් භාරගන්නා ලද ආරාධනා (දානයකට ආදී වශයෙන් ) බුදු හිමි පිලිගත යුතුය.
6. දුරු රට වල සිට පැමිණෙන්නාවූ නොයෙක් ජනයා ඔබ වහන්සේ හමුවට ගෙන ඒමට මට අවසර තිබිය යුතුය.
7. මට සැකයක් ඇති සෑම අවස්ථාවකම ඔබ වහන්සේ හමුවට පැමිණ සැක හැර ගැනීමට ඉඩ දිය යුතුය.
8. මම නොමැතිව කරන ලද දේශනාවන්, දහම් දෙසුම් සහ සිදු වූ සියලු දෑ මට පැවසිය යුතුය.
මුද්රාවයි. ත්රිපිටිකයම මතකයේ තබාගත් ආනන්ද මහ තෙරුන් වහන්සේට මුලු ලොවම නයගැතිය.
සිත් නොරිදවීමටත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ගත් උත්සාහය මනා සේ සඵල විය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ ගඳ කුටිය වටා රාත්රියකට පහනක් අතැතිව නව වාරයක් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ගමන් කරන බව බෞද්ධ සාහිත්යයේ ලියැවී ඇත.